[نظر] آسیب‌پذیر در بحران نفت: چرا کارگران پلتفرم به حفاظت نیاز دارند

بانگ (نام واقعی او نیست) قبلاً به عنوان کارگر خارجی فیلیپینی (OFW) در خاورمیانه کار می‌کرد. زمانی که قرارداد او به دلایل سلامتی تمدید نشد، به سمت درخواست خودرو مبتنی بر پلتفرم روی آورد — یکی از سریع‌ترین منابع در حال رشد اشتغال "منعطف" در فیلیپین. امروز او روزی 15 تا 18 ساعت کار می‌کند تا فقط سر به سر کند.

همیشه این‌طور نبود. قبل از افزایش اخیر قیمت سوخت، بانگ می‌توانست پس از کسر هزینه‌ها در 8 تا 10 ساعت حدود P1,000 درآمد داشته باشد. اما مانند میلیون‌ها کارگر پلتفرم در سراسر کشور – از درخواست خودرو گرفته تا تاکسی موتورسیکلت و تحویل غذا و پیک – بانگ توسط پلتفرم به عنوان "کارگزار مستقل" طبقه‌بندی می‌شود.

این بدان معناست که او تمام هزینه‌ها را از طرف پلتفرم جذب می‌کند: سوخت، داده موبایل، تعمیر و نگهداری وسیله نقلیه، و هزینه‌های استهلاک یا مرزی که به اپراتور پرداخت می‌شود. علاوه بر این‌ها، او روزانه بیش از P200 کسر وام دارد که مستقیماً از کیف پول اپلیکیشن او برداشت می‌شود — وامی که از همان پلتفرمی که برای آن کار می‌کند گرفته است. 

شوک قیمت نفت که توسط درگیری آمریکا-اسرائیل-ایران آغاز شد، این وضعیت را غیرقابل نادیده گرفتن کرده است، با افزایش قیمت نفت محلی به دو برابر از زمان شروع جنگ. تا 1405/01/04، قیمت دیزل به P134.30 به ازای هر لیتر افزایش یافته است، در حالی که پیش‌بینی می‌شود قیمت بنزین از P100 به ازای هر لیتر تجاوز کند، و میلیون‌ها کارگر فیلیپینی، به‌ویژه کسانی که به وسیله نقلیه خود به عنوان منبع امرار معاش وابسته هستند، مجبور هستند هزینه‌ها را به تنهایی جذب کنند.

مدل پلتفرم: انعطاف‌پذیری به عنوان پوشش برای انتقال ریسک

فیلیپین خانه اکوسیستم رو به رشدی از خدمات حمل و نقل و تحویل مبتنی بر پلتفرم است. پلتفرم‌های نیروی کار مانند Grab، Foodpanda، Maxim و Lalamove — و همچنین بازیگران محلی مانند Angkas، TokTok و Joyride — به سرعت گسترش یافته‌اند. 

بر اساس نظرسنجی نیروی کار ماه‌های می و ژوئن 2021، حدود 1.7 میلیون از 9.9 میلیون کارگر گیگ (22٪ از جمعیت فیلیپین) توسط پلتفرم‌های آنلاین یا اپلیکیشن‌های موبایل درگیر شده‌اند. در همین حال، تحقیقات Fairwork Philippines 2025 تخمین می‌زند که 856,500 کارگر در 10 پلتفرم بزرگ مبتنی بر موقعیت مکانی درگیر هستند، و بسیاری (همراه با خانواده‌های بین نسلی) به عنوان منبع اصلی امرار معاش به آن وابسته هستند. 

برچسب "کارگزار مستقل" که این پلتفرم‌ها به آن تکیه می‌کنند، در عمل مکانیزمی برای فشار دادن ریسک تجاری به کارگران حاشیه‌نشین است. این قدرتمند به نظر می‌رسد — آزاد، منعطف، کارآفرین — اما واقعیت عملیاتی داستان متفاوتی را بیان می‌کند. 

پلتفرم‌ها به طور همزمان از هر تراکنش کمیسیون می‌گیرند (برخی 10٪، اما برخی دیگر تا 24٪)، قیمت‌گذاری کارها و مسیرهای انتخابی را تعیین می‌کنند، رفتار و سیاست‌های یکنواخت را دیکته می‌کنند، برنامه‌ریزی کارها و نحوه انجام آن را کنترل می‌کنند، و اختیار کامل را بر تعلیق‌ها و غیرفعال‌سازی‌ها حفظ می‌کنند. آن‌ها همچنین تصمیم می‌گیرند که چه داده‌های کارگری را جمع‌آوری و استفاده کنند — داده‌هایی که ممکن است برای ارائه محصولات مالی، مانند وام‌های درون برنامه‌ای، استفاده شوند که کارگران سپس در آن‌ها گرفتار می‌شوند.

تفکیک هزینه تخمینی زیر فشار را ملموس می‌کند:

* هزینه‌های معمول مرتبط با کار یک راننده تاکسی موتورسیکلت
** بر اساس مشاوره‌های 1405/01/03 با گروه‌های کارگری

افزایش هزینه‌های سوخت همچنین به تورم منتقل می‌شود و منجر به افزایش قیمت کالاهای مصرفی مانند غذا و سایر خدمات اساسی می‌شود که بر کارگران نیز تأثیر می‌گذارد.

تاب‌آوری فقط در مورد طوفان‌ها یا گرمای شدید نیست

تحقیقات در حال انجام ما، "کار پلتفرم تاب‌آور فیلیپین"، عمدتاً بر آب و هوای شدید متمرکز بوده است — و به دلیل خوبی. فیلیپین در میان آسیب‌پذیرترین کشورهای جهان در برابر تغییرات اقلیمی است، و کارگران پلتفرم با قرارگیری مستقیم روبرو هستند: سوار شدن در سیل‌های شدید، تحمل استرس حرارتی، جذب ضررهای درآمدی در طول طوفان‌های شدید، و گرفتن وام تعمیر پس از آسیب‌های ناشی از آب و هوا. این‌ها واقعیت‌های تکرارشونده‌ای هستند که کارگران داشته و به طور مداوم تجربه می‌کنند. آن‌ها فقط می‌توانند در میان پیش‌بینی‌های بدتر شدن شرایط اقلیمی بدتر شوند.

اما افزایش قیمت نفت از ما می‌خواهد که چارچوب خود را گسترش دهیم. تاب‌آوری فقط یک سؤال اقلیمی نیست — بلکه یک سؤال ژئوپلیتیکی و ساختاری است. همان کارگرانی که هزینه‌های یک طوفان شدید را جذب می‌کنند، اکنون هزینه‌های جنگی را جذب می‌کنند که هیچ نقشی در آن ندارند. چه در مورد اقلیم صحبت کنیم چه درگیری‌های انسان‌ساخت، مکانیزم‌های مدیریت پلتفرم به پلتفرم‌ها اجازه می‌دهد ریسک را خارجی کنند، در حالی که کارگران آن را درونی می‌کنند.

کمک یکباره دولت (یا ayuda)، اگر حتی به کارگران پلتفرم برسد، تسکین موقت به موقع فراهم می‌کند اما نمی‌تواند جایگزین حمایت ساختاری شود. آنچه بحران فعلی آشکار می‌کند شکاف در معماری برنامه‌های حمایت اجتماعی ما و نحوه پذیرش مداوم سیستم‌هایی است که در آن‌ها مشاغلی ایجاد می‌کنیم که شبکه‌های ایمنی همراه ندارند. غیررسمی بودن در فیلیپین دیرینه است، اما فقدان حمایت اجتماعی اجباری برای کارگران پلتفرم که پلتفرم‌های میلیون پزویی را قدرت می‌دهند، نیاز به بررسی انتقادی دارد. 

قدرت سازماندهی جمعی

با پیوستن به رانندگان جیپنی و اپراتورهای سه‌چرخه که بیشترین آسیب را از بحران نفتی دیده‌اند، کارگران پلتفرم باید به عنوان بخشی از همان مبارزه شناخته شوند — حتی اگر تاریخ سازماندهی آن‌ها کوتاه‌تر باشد و دسته‌بندی آن‌ها به عنوان نیروی کار گاهی اوقات سوء تفاهم شود.

در مصاحبه‌های ما با رهبران RIDERS، آن‌ها یک چالش مداوم را توصیف کردند: برخی از کارگران پلتفرم خود هویت "کارگزار مستقل" را درونی کرده‌اند، که باعث می‌شود تمایلی به دیدن خود به عنوان کارگران دارای حقوق نداشته باشند. این تصادفی نیست. این چارچوب به نفع پلتفرم‌ها است. اما اکنون به طور فعال مورد اعتراض قرار می‌گیرد. در طول پنج سال گذشته، ما شاهد ظهور اتحادیه‌هایی مانند RIDERS و سازمان‌هایی مانند Kapatiran ng Dalawang Gulong (Kagulong) بوده‌ایم که صدای جمعی را در شرایطی که برای اتم‌سازی آن‌ها طراحی شده است، ایجاد کرده‌اند.

بر خلاف بخش جیپنی، که دهه‌ها تاریخ نیروی کار سازمان‌یافته در فیلیپین را دارد، سازماندهی کارگران پلتفرم جدیدتر است. اما واقعی است، در حال رشد است، و شایسته همبستگی قوی‌تر از جنبش کارگری گسترده‌تر است. تصمیم کارگران پلتفرم برای پیوستن به اعتصاب حمل و نقل عمومی گسترده‌تر، همبستگی را در میان جنبش کارگری گسترده‌تر نشان می‌دهد.

این انجمن‌های کارگری به لنگرهای کمک متقابل تبدیل شده‌اند که قدرت جمعی را گسترش می‌دهند — سازماندهی وجوه جمع‌شده و کمک برای اعضایی که توسط افزایش قیمت سوخت کنار گذاشته شده‌اند. این‌ها نشان می‌دهند که چگونه کارگران پلتفرم مبارزات روزمره بر سر سوخت، درآمد و شناخت را به تاریخ‌های طولانی‌تر همکاری کارگری و کمک متقابل در فرهنگ کارگری فیلیپین تبدیل می‌کنند.  با این کار، آن‌ها مشکلاتی را خودحل می‌کنند که باید در مسئولیت دولت و خود پلتفرم‌ها باشد: ارائه حمایت رفاهی، تضمین غرامت منصفانه، و میانجیگری ریسک. 

آنچه باید تغییر کند

سه چیز از همه موارد بالا نتیجه می‌شود.

اول، مدل تجاری پلتفرم باید تحت نظارت و شفافیت نظارتی بیشتری قرار گیرد. دولت و نیروهای بازار به طور مداوم کار گیگ را به عنوان یک فرصت کارآفرینی و استخدامی قابل قبول در میان غیاب مقررات کار ترویج می‌کنند. طبقه‌بندی کارگزار مستقل نمی‌تواند به محافظت از پلتفرم‌ها و دولت از تعهدات حمایت اجتماعی ادامه دهد، در حالی که پلتفرم‌ها کنترل مؤثر بر شرایط کارگران را حفظ می‌کنند. حل مسئله وضعیت استخدام، همراه با تمام حقوق مرتبط با آن که در خطر است، همچنان فوری است.

اخیراً، یک پلتفرم جدید، Green GSM، وارد بازار شده است که مجموعه‌ای از وسایل نقلیه الکتریکی را ارائه می‌دهد و رانندگان به عنوان کارمندان به جای کارگران گیگ طبقه‌بندی می‌شوند. این پلتفرم حقوق ماهانه دو بار مرتبط با سیستم سهمیه سواری و ثبت‌نام در سیستم تأمین اجتماعی را فراهم می‌کند، بدون هزینه اجاره وسیله نقلیه. در حالی که مدل‌های نوظهور مدیریت نیروی کار پلتفرم نیاز به بررسی مداوم دارند، ورود وسایل نقلیه الکتریکی (EV) یک جایگزین بالقوه خوب ارائه می‌دهد که کارگران را از شوک‌های قیمت نفت محافظت می‌کند و در عین حال پایداری را ترویج می‌کند. 

دوم، کارگران پلتفرم باید در هر پاسخ سیاستی به بحران قیمت نفت گنجانده شوند — نه به عنوان یک فکر بعدی، بلکه به عنوان یک بخش شناخته‌شده. یارانه‌های سوخت، پوشش حمایت اجتماعی، و مکانیزم‌های حمایت اضطراری که به رانندگان جیپنی و سه‌چرخه می‌رسد، باید به راننده یا سوار پلتفرم نیز برسد. فراتر از این بحران، دولت باید به طور جدی به باز کردن مسیرهای بیشتر برای تأمین اجتماعی و حمایت اجتماعی فکر کند، صرف نظر از وضعیت استخدام فعلی یا نهایی کارگران پلتفرم.  

سوم، خود کارگران — و اتحادیه‌هایی که آن‌ها را سازماندهی می‌کنند — به همبستگی عمومی گسترده‌تری نیاز دارند. شرایطی که کارگران پلتفرم با آن روبرو هستند، پنجره مهمی است به آنچه اتفاق می‌افتد زمانی که رشد اقتصادی بر اساس تخلیه سیستماتیک ریسک بر روی افرادی که کمترین توانایی را برای تحمل آن دارند، ساخته می‌شود.

بانگ یک کارآفرین آزاد که در فرصت‌های منعطف حرکت می‌کند نیست. او یک کارگر است — که هزینه‌های مرتبط با کار را جذب می‌کند، بدهی حمل می‌کند، و دو برابر ساعات کار می‌کند — اقتصاد دیجیتال را حرکت می‌دهد در حالی که پلتفرمی که از کار او سود می‌برد، کمی از قرار گرفتن در معرض را متحمل می‌شود.

این مکالمه‌ای است که باید داشته باشیم. – Rappler.com

Cheryll Soriano، Jan Michael Alexandre Bernadas، Jayvy Gamboa، و China Villanueva محققان مشترک پروژه کار پلتفرم تاب‌آور فیلیپین هستند، پروژه‌ای که تقاطع‌های کار پلتفرم، تغییرات اقلیمی و توسعه فناوری را بررسی می‌کند. این یک همکاری بین مرکز تحقیقات توسعه اجتماعی دانشگاه De La Salle و رصدخانه مانیلا Ateneo de Manila است که توسط LIRNEasia میزبانی می‌شود و توسط IDRC-Canada از طریق شبکه تحقیقاتی FutureWORKS Asia تأمین مالی می‌شود. 

Geoffrey Labudahon هماهنگ‌کننده ملی اتحادیه ملی رانندگان تحویل غذا (RIDERS) است و عضو هیئت مشاوره پروژه است.